Czarka do matchy - sztuka i funkcjonalność w jednym
Czarka do matchy, znana również jako chawan (茶碗), to jeden z najważniejszych elementów japońskiego rytuału picia herbaty w pawilonie herbacianym. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się zwykłą miseczką, jej kształt, materiał i sposób wykonania mają głębokie znaczenie i wpływają na doświadczenie degustacji matchy.
Budowa czarki matcha
Czarka składa się z kilku kluczowych elementów, które wpływają na jej funkcjonalność i estetykę:
-
Górny brzeg (kuchi-zukuri・口造り) - górna krawędź czarki może być delikatnie zaokrąglona lub bardziej kanciasta. Jej kształt wpływa na sposób picia herbaty i kontakt z ustami.
-
Ścianki (do・胴）- mogą być grubsze lub cieńsze, co wpływa na zdolność utrzymywania ciepła i komfort trzymania.
-
Podstawka (kodai・高台) - podstawa czarki, która może mieć formę pierścienia lub być bardziej płaska. Odpowiada za stabilność naczynia.
-
Dno wnętrza (mikomi・見込み) - zazwyczaj jest gładkie, aby ułatwić równomierne rozprowadzanie matchy podczas mieszania.
-
Wgłębienie w środkowej części (chadamari・茶溜まり) - owo wgłębienie nie każda czarka posiada. Jest ono przeznaczone, aby łatwiej matcha spływała na środek naczynia i tym samym ułatwić wypicie herbaty do samego dna.
-
Podpis albo pieczęć (inkan・印鑑) - Każdy artysta zostawia ślad autorski pod naczyniem w okolicy kodai (podstawki). Jego brak może oznaczać, iż artysta nie był zadowolony ze swojej ceramiki, zapomniał oznaczyć lub wyrób jest produkcją masową.
Dlaczego czarka ma taki kształt?
Chawan został zaprojektowany tak, aby maksymalnie ułatwić przygotowanie i spożywanie matchy. Jego szerokie wnętrze pozwala na swobodne używanie chasena (bambusowej miotełki), dzięki czemu herbata jest dokładnie ubita i uzyskuje kremową konsystencję. Kształt czarki ułatwia także trzymanie jej obiema dłońmi, co wpisuje się w filozofię wabi-sabi - doceniania prostoty i naturalności.
Rodzaje czarek do matchy
Istnieje wiele rodzajów chawanu, dostosowanych do różnych pór roku i stylów ceremonii. Znanymi przykładami są między innymi:
-
Letnie czarki (夏の茶碗) - mają wyższe i smuklejsze ścianki, co pomaga utrzymać niższą temperaturę herbaty.
-
Zimowe czarki (冬の茶碗) - są szersze i niższe, co pozwala dłużej zatrzymać ciepło.
-
Raku chawan (楽茶碗) - wykonane ręcznie w technice raku, często o nieregularnych kształtach, które podkreślają unikalność każdej sztuki. Co więcej dominującymi kolorami jest czerwień i czerń, które nadają im wyrazisty i elegancki charakter.
-
Hagi chawan (萩茶碗) - (wytwarzane głównie w prefektura Yamaguchi) są to czarki do matcha, które dzięki zastosowaniu ichniejszej techniki rzemieślniczej z czasem zmienia swój wygląd. Dzieje się to za sprawą tego, iż miski do matcha nie są wypalane zbyt mocno, a miękka glina dobrze chłonie wilgoć. Finalnie czarka "dojrzewa" razem z użytkownikiem.
-
Kurinuki (くり抜き) - zazwyczaj jest to czarka dość masywna z wyglądu. Z widocznymi cięciami rzemieślniczymi, najczęściej ulokowanymi z dołu ceramiki. Ta technika idealnie oddaje kunszt wabi-sabi.
Gdzie kryje się piękno chawanu?
Piękno chawanu nie kryje się jedynie w jego kształcie czy kolorystyce, ale również w historii, jaką opowiada. Każda czarka jest tworzona z dbałością o szczegóły, a jej niepowtarzalne nierówności i niedoskonałości nadają jej wyjątkowy charakter. W filozofii wabi-sabi to właśnie te cechy sprawiają, że naczynie staje się autentyczne i unikalne.
Walor estetyczny chawanu tkwi także w jego funkcjonalności - sposób, w jaki leży w dłoniach, jak utrzymuje temperaturę herbaty i jak współgra z ruchem chasena, to wszystko czyni picie matchy niezwykłym, pięknym i wyjątkowym rytuałem.
Czarka jako element ceremonii i sztuki
Chawan to nie tylko naczynie, ale również dzieło sztuki. Wybór czarki może być podyktowany porą roku, okazją czy indywidualnym gustem mistrza ceremonii. W japońskiej tradycji cenione są zarówno idealnie symetryczne czarki, jak i te, które posiadają unikalne niedoskonałości - dzięki nim każda czarka jest niepowtarzalna.
Posiadanie własnej czarki do matchy to nie tylko kwestia estetyki, ale również osobistego rytuału. Każda czarka nosi ślady swojego użytkowania, a jej wygląd zmienia się w miarę upływu czasu, co dodaje jej charakteru i głębi.
Czy masz swoją ulubioną czarkę do matchy? A może dopiero szukasz tej idealnej? Matcha pita z odpowiedniego chawanu to nie tylko smak, ale i doświadczenie, które łączy tradycję z teraźniejszością.
Zapraszamy do zapoznania się z Kolekcją Ciaba, gdzie znajdą Państwo autentyczną japońską ceramikę. Być może to właśnie w niej odnajdą Państwo swoją jedyną i niepowtarzalną czarkę, która uczyni rytuał picia matchy jeszcze bardziej wyjątkowym.
